Vaccinatiecheck bij auto-immuunziekte

'Wij krijgen in toenemende mate mensen op het spreekuur die niet op vakantie kunnen, omdat de risico’s van de reis te groot zijn voor hen. Dit komt doordat bij de behandeling van auto-immuunziekten, steeds vaker medicijnen worden gebruikt waarbij vaccinatie niet goed mogelijk is. Deze mensen kunnen helaas niet zomaar op vakantie naar de tropen', aldus Jolanda Hoefnagel, arts Infectieziektebestrijding & Reizigersadvisering bij GGD Gelderland-Zuid.

Jolanda zet zich ervoor in dat patiënten met een auto-immuunziekte een ‘vaccinatiecheck’ krijgen voordat zij beginnen aan een behandeling met afweerremmende medicijnen. Om hiervoor landelijk aandacht te krijgen, publiceerde zij in ‘Medisch contact’. Dit is een veelgelezen vakblad voor artsen. Haar publicatie schreef zij samen met prof. Leo Visser en dr. Gerard Sonder.

Jolanda vertelt in dit interview over haar publicatie

Wat is een auto-immuunziekte?
‘Bij gezonde mensen beschermt het afweersysteem het lichaam tegen bacteriën, virussen en schimmels. Bij een auto-immuunziekte valt het afweersysteem het eigen lichaam aan. Er ontstaan ontstekingen die eigenlijk niet nodig zijn. Voorbeelden zijn: reuma, de ziekte van Crohn en psoriasis.’

Kun je genezen van een auto-immuunziekte?
‘Nee, we weten (nog) niet zo goed hoe het komt dat de ene persoon wel een auto-immuunziekte krijgt en de andere niet. We weten wel hoe we de ontstekingsreacties kunnen onderdrukken. Dat doen we met medicijnen die de afweer remmen (immuunsuppressiva). Deze behandeling werkt goed en wordt ook steeds vaker gebruikt.’

Hoe zit het met auto-immuunziekten en vaccinaties?
‘Bij patiënten die behandeld worden met immuunsuppressiva, hebben we problemen met vaccineren. In dit geval gaat het om de reisvaccinaties. Maar hetzelfde geldt voor andere vaccinaties, zoals de griepprik.’

Waardoor komt dat?
‘De immuunsuppressiva zorgen ervoor dat het afweersysteem minder goed werkt. Hierdoor valt de afweer het eigen lichaam niet meer aan. Het nadeel is dat je minder antistoffen aanmaakt. Ook na een vaccinatie. In het vaccin zit een virus of een bacterie, waardoor het lichaam denkt dat er een infectie is. Hier gaat het antistoffen tegen aanmaken. Als je immuunsuppressiva gebruikt, kan de vaccinatie zijn werk niet goed doen. Het is zelfs zo dat je sommige vaccinaties helemaal niet mag krijgen als je afweerremmende medicijnen gebruikt, bijvoorbeeld tegen gele koorts. Want daar kun je dan erg ziek van worden.’

Hoe kunnen mensen die immuunsuppressiva gebruiken toch goed gevaccineerd worden?
‘Dat kan op twee manieren: door de vaccinaties voorafgaand aan de behandeling met immuunsuppressiva te geven, of door tijdelijk met de medicijnen te stoppen en dan te vaccineren. Ik ben in gesprek gegaan met reumatologen en MDL-artsen, om de ‘vaccinatiecheck’ bij hen onder de aandacht te brengen. Dit wil zeggen dat vóórdat patiënten starten met immuunsuppressiva, gekeken wordt welke vaccinaties zij eventueel nog nodig hebben. In overleg met de specialist kan de patiënt besluiten de start van de behandeling uit te stellen om zich eerst te laten vaccineren. Dit lijkt vanzelfsprekend, maar dat is het niet; op zo’n moment is de wens om snel te starten met de behandeling vaak groot. Dat is natuurlijk begrijpelijk, maar soms is het goed om ook naar de toekomst te kijken. Daarom vraag ik landelijk aandacht voor dit probleem. Maar vooral ook voor de oplossing!’